Σελίδα+Εκπαιδευτικού

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ **«Τα Αλογόνα»** ||
 * Γνωστικό αντικείμενο: || ΧΗΜΕΙΑ ||
 * Γενική ενότητα: || Ταξινόμηση των στοιχείων – Στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον ||
 * Μάθημα: || Τα Αλογόνα ||
 * Τάξη: || Γ΄ Γυμνασίου ||
 * Προβλεπόμενος χρόνος: || Μία διδακτική ώρα ||

**Πλεονεκτήματα Εφαρμογής** Το λογισμικό και τα βίντεο που χρησιμοποιούνται μας παρέχουν την δυνατότητα ενός περιβάλλοντος πιο ευχάριστου και εύληπτου για τα παιδιά που μαθαίνουν καλύτερα με οπτικά ερεθίσματα, αλλά και γενικότερα για την πλειοψηφία των παιδιών της βαθμίδας του γυμνασίου. Επιπλέον είναι γρηγορότερο και μας επιτρέπει περισσότερες μετρήσεις σε μία διδακτική ώρα. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τοξικές ουσίες χωρίς να κινδυνεύσουν τα παιδιά από κάποιο ατύχημα. Η διαδικασία είναι πολύ εύκολο να επαναληφθεί όσες φορές είναι απαραίτητο προκειμένου να γίνει κατανοητή από όλα τα παιδιά. Μπορεί να συνδυαστεί και με το πραγματικό εργαστήριο και να επεκταθεί έτσι η εφαρμογή του. **Αδυναμίες Εφαρμογής** Η χρήση διαφορετικών χρωμάτων για την διάκριση των ιόντων και των μορίων μπορεί να είναι πολύ εντυπωσιακή αλλά ταυτόχρονα μπορεί να προκαλέσει παρανοήσεις. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και έμφαση στην διευκρίνιση του συμβολικού και μόνο χαρακτήρα της χρωματικής διαφοροποίησης των ατόμων των αλογόνων. Μία αδυναμία του λογισμικού είναι η χρήση της αγγλικής γλώσσας στο περιβάλλον εργασίας του. Αυτό περιορίστηκε με την χρήση WindowsMovieMaker για την εκφώνηση και τον υποτιτλισμό του ενός από τα δύο βίντεο και επιπλέον από τις όσο το δυνατό αναλυτικότερες και πληρέστερες οδηγίες.

**Διδακτικοί Στόχοι** Γενικότεροι Ειδικοί Ο μαθητής στο τέλος της διδακτικής ώρας πρέπει να μπορεί: **Προαπαιτούμενες Γνώσεις** Κρίνεται απαραίτητο οι μαθητές να έχουν ήδη διδαχθεί και να γνωρίζουν: **Παρανοήσεις των μαθητών** Η ποσότητα της πληροφοριακής γνώσης που πρέπει να μαθευτεί από τα παιδιά είναι ένα βασικό εμπόδιο. Πιθανόν να επανεμφανιστούν παρανοήσεις σχετικά με τις έννοιες στοιχείο, μόριο, αντίδραση κλπ
 * Η ανάπτυξη κριτικής σκέψης και η ανάληψη πρωτοβουλίας.
 * Η ενεργός συμμετοχή, η ομαλή συνεργατική στάση και η αλληλεπίδραση με τους συμμαθητές.
 * Η γνωριμία µε τον επιστημονικό τρόπο σκέψης και την επιστημονική μεθοδολογία των θετικών επιστημών.
 * Η εξοικείωση με την χρήση των νέων τεχνολογιών.
 * 1) Να εντοπίζει τη θέση των αλογόνων στον περιοδικό πίνακα
 * 2) Να αναφέρει τα ονόματα και τα σύμβολα των αλογόνων
 * 3) Να αναφέρει τις κυριότερες φυσικές ιδιότητες των αλογόνων
 * 4) Να διακρίνει τα μόρια των αλογόνων και να τα αναπαριστάνει με τη χρήση προσομοιωμάτων
 * 5) Να ανιχνεύει πειραματικά τα αλογόνα στα άλατά τους
 * 6) Να γράφει τις ιοντικές εξισώσεις των αντιδράσεων στις οποίες στηρίζεται η ανίχνευση των αλογόνων
 * 7) Να αναφέρει εφαρμογές και χρήσεις των αλογόνων στην καθημερινή ζωή και στη βιομηχανία.
 * τον περιοδικού πίνακα :α) ομάδες και περίοδοι β) νόμος της περιοδικότητας γ)Μέταλλα και αμέταλλα
 * σχέση σημείου ζέσεως – τήξεως με τη φυσική κατάσταση των σωμάτων
 * την έννοια του μορίου – διατομικού μορίου στοιχείου, έννοια του ιόντος
 * το νόημα της λέξης πτητικό
 * χημική αντίδραση

= Παρατηρήσεις στις δραστηριότητες του φύλλου εργασίας = Δραστηριότητα 1 ( Η θέση των αλογόνων στον περιοδικό πίνακα ). Ο στόχος αυτής της δραστηριότητας είναι να διαπιστώσουν οι μαθητές τη θέση των αλογόνων στον περιοδικό πίνακα. Στον πρώτο περιοδικό πίνακα, τους δίνεται η δυνατότητα να επικεντρώσουν το βλέμμα τους στην ομάδα των αλογόνων, ενώ στον δεύτερο να δουν την συνολική εικόνα και να οριοθετήσουν αυτή την ομάδα, σε σχέση με το σύνολο των στοιχείων. Εσκεμμένα σβήστηκαν τα στοιχεία μετάπτωσης δεδομένου ότι σε αυτή την ηλικία περισσότερο θα φόβιζαν, παρά θα είχαν παιδαγωγικό όφελος. Επειδή μπερδεύουν συχνά την ομάδα με την περίοδο, στόχος είναι να οδηγηθούν μόνοι τους στο σωστό συμπέρασμα. Ακόμα και αν μας φαίνεται εύκολη η λύση, μιας και μιλάμε για την ομάδα των αλογόνων. Η ύπαρξη επτά ηλεκτρονίων σε όλα τα αλογόνα (ίδια ομάδα) που είναι η αιτία για τις παρόμοιες ιδιότητες τους είναι ένα συμπέρασμα που θέλουμε να καταλήξουν επίσης (περιοδικός νόμος). Στην δραστηριότητα **Τοποθετήστε το αλογόνο που λείπει**, θέλουμε να δώσουμε ένα έναυσμα για να ΄΄παίζουν΄΄ με τον περιοδικό πίνακα και να καταγράψουν αυτό που βλέπουν όσον αφορά το μέγεθος των ατόμων αυτών. Παράλληλα τους δίνεται η δυνατότητα να κάνουν μια πρόβλεψη για τα αλογόνα (αν είναι μέταλλα ή αμέταλλα) και να την ελέγξουν μέσω της υπερσύνδεσης **Περιοδικός πίνακας με τα μέταλλα και τα αμέταλλα** Δραστηριότητα 2 ( Φυσικές ιδιότητες των αλογόνων ). Ο στόχος αυτών των δραστηριοτήτων είναι οι μαθητές να μπορούν να αναφέρουν μερικές φυσικές ιδιότητες των αλογόνων. Καλούνται να ανακαλύψουν την φυσική κατάσταση των αλογόνων, σε συνήθεις συνθήκες, από τις τιμές των σημείων τήξεως και ζέσεως. Παρατηρώντας τα προσομοιώματα των μορίων να καταλήξουν μόνοι τους στον μοριακό τύπο. Παρακάτω επανειλημμένα ασχολούμαστε με τα μόρια με διαφορετικές δραστηριότητες. Στόχος μας είναι να τροποποιηθούν οι παρανοήσεις για το άτομο, το μόριο και τις ιδιότητες που έχουν διαφορετικά υλικά. Ελέγχουν τις απαντήσεις τους πατώντας την υπερσύνδεση **Πίνακας Φυσικών Ιδιοτήτων**. Εξομαλύνουμε εως ένα βαθμό τις διαφορετικές ταχύτητες κατανόησης και διαφορετικά επίπεδα γνώσεων των μαθητών. Η επόμενη δραστηριότητα **Δημιουργία μορίων** επιτρέπει να ξαναδουλέψουν οι μαθητές στον μικρόκοσμο, την έννοια των μορίων κατασκευάζοντας προσομοιώματα. Μέσα από το παιχνίδι με τα προσομοιώματα, το μόριο δεν είναι κάτι ακαθόριστο, αόριστο, φανταστικό. Αποκτάει σάρκα και οστά, είναι μια οικογένεια ατόμων που μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση, μπορεί να δημιουργήσει και παρανοήσεις. Βασικότερη παρανόηση είναι η ύπαρξη χρώματος. Για αυτό επιλέχθηκε τελικά να παρακολουθήσουν το βίντεο που ακολουθεί**,** ώστε να καταλήξουν στον μακρόκοσμο. Το βίντεο είναι η μοναδική δυνατότητα που έχουμε για να δουν οι μαθητές αυτά τα διατομικά αέρια, δεδομένου ότι είναι τοξικά και άρα επικίνδυνα στο εργαστήριο.

Δραστηριότητα 3 ( Χημικές ιδιότητες των αλογόνων . Δυσδιάλυτα άλατα αλογόνων) Αρχικά παρακολουθούν το βίντεο στη διαφάνεια **Δυσδιάλυτα άλατα των αλογόνων.** Επιλέχθηκε να επικεντρωθούμε στην αντίδραση των διαλυμάτων NaCl ή NaBr ή NaI με AgNO3 και την διάλυση των ιζημάτων που προκύπτουν με ΝΗ3. Η αλήθεια είναι πως υπάρχουν αρκετά βίντεο από το διαδίκτυο που θα μπορούσαν να προστεθούν. Όμως έγινε αποκοπή τους ώστε να μην επιβαρυνθεί το πλήθος των πληροφοριών που καλούνται να διαχειριστούν οι μαθητές. Ήδη είναι κατά τις μεγαλύτερο από όσο θα έπρεπε, αλλά για ένα μονόωρο μάθημα σαν την Χημεία της Γ’ Γυμνασίου δεν μπορεί να μειωθεί περισσότερο. Η πραγματοποίηση της αντίστοιχης εργαστηριακής άσκησης είτε γίνει παραδοσιακά με δοκιμαστικούς σωλήνες, είτε σε μικροκλίμακα μπορεί να είναι χρονοβόρα, αλλά οδηγεί σε καλύτερη συγκράτηση της γνώσης. Αν υπάρχει χρόνος μπορεί να πραγματοποιηθεί μετά τη συγκεκριμένη εργασία και να διευκολύνει την διεξαγωγή της, δεδομένου ότι οι μαθητές θα έχουν γνώση της όλης πειραματικής διαδικασίας. Αυτή την αδυναμία πρέπει να την ξεπεράσουμε και αυτό προσπαθούμε να κάνουμε, με το πλήθος πινάκων και συμπληρώσεων κενού που παραθέτουμε και το πλήθος φωτογραφιών και animationπου παρατίθενται. Ίσως η χρήση εικονικού εργαστηρίου π.χ. IrYdium να ήταν μια καλύτερη εναλλακτική λύση.

στο νερό ||
 * Ίζημα || AgCl (s)↓ || AgBr (s)↓ || Agl (s)↓ ||
 * Χρώμα || λευκός || λευκοκίτρινος || κίτρινος ||
 * || Ευδιάλυτο στο νερό || Δυσδιάλυτο
 * AgCl ||  || ** P ** ||
 * NaCl || ** P ** ||  ||
 * AgBr ||  || ** P ** ||
 * KBr || ** P ** ||  ||
 * AgI ||  || ** P ** ||
 * KI || ** P ** ||  ||
 * NaCl (aq) || + || AgNO3 (aq) || → || AgCl (s)↓ (λευκό) || + || NaNO3 (aq) ||
 * KBr (aq) || + || AgNO3 (aq) || → || AgBr (s)↓ (λευκοκίτρινο) || + || KNO3 (aq) ||
 * KI (aq) || + || AgNO3 (aq) || → || AgI (s)↓ (κίτρινο) || + || KNO3 (aq) ||
 * Ίζημα || AgCl (s)↓ || AgBr (s)↓ || Agl (s)↓ ||
 * Διαλυτότητα στη NH3(aq) || διαλύεται || ελάχιστα διαλύεται || παραμένει αδιάλυτος ||

** AgCl + 2NH3 -> [Ag(NH3)2]+ + Cl- **
Στη δραστηριότητα **Διάλυση αλατιού στο νερό** της διαφάνειας 15 στόχος είναι να ερμηνευθεί η διάλυση ιοντικών ενώσεων σε πολικούς διαλύτες. Μικρός και ταπεινός ο στόχος και περισσότερα αποκρύπτουμε παρά αποκαλύπτουμε στους μαθητές. Όμως είναι μια αρχή για να ξεκινήσουμε να οικοδομούμε την έννοια της διάλυσης. Δραστηριότητα 4 ( Χρήσεις των αλογόνων ) Σε αυτή την δραστηριότητα στόχος είναι να διατηρήσουμε το ενδιαφέρον των μαθητών (μην ξεχνάμε ότι πλησιάζουμε το τέλος του μαθήματος και έχουν ήδη κουραστεί). Ίσως θα έπρεπε να θεωρήσουμε δεδομένο ότι θα προχωρούν τις διαφάνειες πίσω – εμπρός για να βρουν τις λύσεις, αλλά τι καλύτερο από αυτή την ενεργοποίηση για να μάθουν; Οι φωτογραφίες και οι πληροφορίες που δίνονται είναι λιγοστές σε σχέση με το διαθέσιμο υλικό, με σκοπό να είναι εφικτή η αναπαραγωγή τους από τους μαθητές. Για τους μαθητές που θέλουν να μάθουν περισσότερες πληροφορίες μπορούμε να αναθέσουμε στο επόμενο μάθημα να φέρουν από μια φωτογραφία και λίγες πληροφορίες (μια παράγραφο). Αφού ενημερώσουν τους συμμαθητές τους, κολλούν τις πληροφορίες και την φωτογραφία σε κολάν στον τοίχο της τάξης. Εναλλακτικά και αν έχουμε διαθέσιμο το εργαστήριο πληροφορικής, κάνουν το ίδιο σε ηλεκτρονική μορφή.

Τα ερωτήματα της ανακεφαλαίωσης αντιστοιχούν στους παρακάτω διδακτικούς στόχους:
 * Παρατηρήσεις στην ανακεφαλαίωση **
 * **Ερώτημα** ||  Διδακτικοί στόχοι  ||
 * 1.Εννοιολογικός χάρτης ||  1,2,3,4,5  ||
 * 2.Προσομοιώματα || 4  ||
 * 3.Αντίδραση || 6  ||
 * 4.Άσκηση πρόβλεψης || 5  ||
 * 5.Ερώτηση || 7  ||

Ειδικά στην ερώτηση πρόβλεψης δίνουμε την ευκαιρία στους μαθητές να αξιοποιήσουν ανώτερες γνωστικές δεξιότητες, όπως είναι η σύνθεση μιας πορείας αντιδράσεων (δυο) για την επίλυση ενός προβλήματος. Θα προσθέσουμε σταγόνες διαλύματος AgNO3 και θα παρατηρήσουμε το χρώμα του ιζήματος που θα προκύψει. Αν δεν είμαστε βέβαιοι ότι πρόκειται για λευκό ή υπόλευκο ίζημα θα προσθέσουμε διάλυμα αμμωνίας και θα ελέγξουμε αν διαλύεται το ίζημα σ’ αυτό. **σωλήνα** ||  **Προσθήκη**  ||  **Χρώμα ιζήματος**  ||  **Προσθήκη**  ||  **Διαλυτότητα** **ιζήματος** ||
 * **Περιεχόμενο**
 * **Άγνωστο** ||  **AgNO3**  ||   ||  **ΝΗ3**  ||   ||